Sầu riêng - ngôi sao nông sản trên con đường xuất khẩu tỷ đô

Sầu riêng Việt Nam hiện đã có mặt tại 24 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó Trung Quốc là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm tới 90% tổng lượng xuất khẩu loại trái cây này. Xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc vẫn dẫn đầu nhóm trái cây vào thị trường này cả về sản lượng lẫn giá trị. Dù mới được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc kể từ năm 2023, nhưng sầu riêng đã trở thành mặt hàng “thống trị” với giá trị xuất khẩu chiếm gần một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản cả nước. Năm 2023, Trung Quốc chi 2,1 tỉ USD nhập khẩu gần 500 nghìn tấn sầu riêng Việt Nam, trong khi nhu cầu từ thị trường này tiếp tục tăng mạnh.
 

Năm 2024, sầu riêng Việt Nam tiếp tục được ưa chuộng tại thị trường đông dân nhất thế giới, nhờ đó, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng tăng hơn 1 tỷ USD so với năm 2023, ước tính đạt khoảng 3,3 tỷ USD. Con số ấn tượng này đã đưa sầu riêng vượt qua gạo, trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực của ngành rau quả, chiếm gần 50% tổng kim ngạch ngành này. Ngoài ra, các thị trường khác như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc... cũng đang ngày càng tăng cường nhập khẩu sầu riêng từ Việt Nam.

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, thống kê đến năm 2023, cả nước có 150.000 ha trồng sầu riêng, cao gấp 10 lần so với con số 32.000 ha của năm 2015. Trong số 76.000 ha đang cho thu hoạch, sản lượng sầu riêng mỗi năm đạt gần 1,2 triệu tấn và khoảng 50% được xuất khẩu sang Trung Quốc. Năm 2024, diện tích sầu riêng cả nước đạt khoảng 151.000 ha; sản lượng khoảng 1,5 triệu tấn, trong đó, tỉnh Đắk Lắk có 34.000 - 35.000 ha trồng sầu riêng, là địa phương có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển và có diện tích trồng sầu riêng lớn nhất vùng Tây Nguyên cũng như cả nước. Hiện, diện tích trồng sầu riêng của Việt Nam đạt khoảng 169.000ha (vượt hơn 2 lần định hướng quy hoạch đến năm 2030 - khoảng 65.000-75.000ha), tỉ lệ sầu riêng cho thu hoạch tương đối cao.

Việt Nam có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng thuận lợi để trồng sầu riêng với chất lượng cao. Các giống sầu riêng nổi tiếng như Ri6, Monthong, và Musang King được trồng rộng rãi và cho năng suất cao. Đặc biệt, việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến đã giúp sầu riêng Việt Nam có thể thu hoạch quanh năm, đáp ứng nhu cầu của thị trường. Đây là một lợi thế cạnh tranh lớn so với các nước khác như Thái Lan, Malaysia, chỉ có mùa vụ thu hoạch nhất định. Nhờ đó, có những thời điểm sầu riêng Việt Nam một mình một chợ, xuất khẩu được giá rất cao.

Một trong những thách thức lớn nhất là sự cạnh tranh về nguồn cung đến từ các nước khác như Thái Lan, Malaysia. Các nước này có kinh nghiệm lâu đời trong việc trồng và xuất khẩu sầu riêng, đang không ngừng cải tiến chất lượng sản phẩm để cạnh tranh với Việt Nam.

Ngoài ra, ngành sầu riêng Việt Nam cũng cần phải đối mặt với các vấn đề như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, và yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng và an toàn thực phẩm. Bên cạnh đó, việc "tăng trưởng nóng" về diện tích, sản lượng sầu riêng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi có biến động phát sinh của thị trường. Trong khi đó, ngành hàng sầu riêng còn thiếu liên kết yếu vùng trồng, tổ chức sản xuất, hoạt động thu mua, chế biến, bảo quản và tiêu thụ sầu riêng; nhiều vùng sản xuất sầu riêng còn manh mún, nhỏ lẻ, phân tán. Một số địa phương vẫn còn tình trạng người dân trồng sầu riêng trên những vùng đất chưa phù hợp, chưa đảm bảo nước tưới... chưa thực hiện tốt quy trình sản xuất, chưa kiểm soát tốt các đối tượng kiểm dịch thực vật mà nước nhập khẩu quan tâm như rệp sáp, ruồi đục quả, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật...
 

Trong tháng đầu năm 2025, Trung Quốc thông báo phát hiện dư lượng chất vàng O trong lô sầu riêng nhập khẩu từ Thái Lan. Việt Nam và Malaysia cũng bị ảnh hưởng bởi việc Trung Quốc nâng cao yêu cầu kiểm dịch nông sản khiến tốc độ nhập khẩu hàng hóa chậm, dẫn đến tình trạng ùn ứ hàng hóa tại cửa khẩu và “giải cứu” sầu riêng trong nước những ngày vừa qua. Cũng vì lý do Trung Quốc kiểm soát vàng O và cadimi trên sầu riêng mà giá trị xuất khẩu rau quả trong tháng 1/2025 bị sụt giảm 11,3% so với tháng trước và giảm 5% so với cùng kỳ năm ngoái, chỉ đạt khoảng 416,5 triệu USD.
 

Để đạt được thành công như ngày hôm nay, ngành sầu riêng Việt Nam đã trải qua một quá trình nỗ lực không ngừng. Từ việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống cây, đến việc áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến, và xây dựng hệ thống quản lý chất lượng chặt chẽ, tất cả đều góp phần tạo nên một sản phẩm sầu riêng chất lượng cao, đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Ngoài ra, các hoạt động xúc tiến thương mại cũng được đẩy mạnh, giúp sầu riêng Việt Nam được giới thiệu và quảng bá rộng rãi trên thị trường thế giới.

Ngoài sầu riêng tươi, sầu riêng đông lạnh là sản phẩm đang được các doanh nghiệp xuất khẩu đi nhiều quốc gia. Sau Trung Quốc, Ấn Độ được kỳ vọng sẽ là thị trường tỷ dân rộng lớn tiêu thụ trái cây giá trị cao này. Từ năm 2023, Việt Nam đã xúc tiến đàm phán với Ấn Độ để xuất khẩu sầu riêng. Sau hơn 1 năm đàm phán, cơ quan bảo vệ thực vật Việt Nam và Ấn Độ đã chốt được danh mục sâu bệnh gây hại cùng quan tâm để thống nhất giải pháp kiểm soát khi tiến hành xuất nhập khẩu. Theo đó, quá trình đàm phán đưa loại “siêu trái cây” này sang Ấn Độ khá thuận lợi khi không có những quy định quá chặt chẽ, khắt khe như Trung Quốc. Xuất khẩu sầu riêng sang Ấn Độ đi theo đường biển nên chi phí rẻ hơn rất nhiều; đồng thời, với quy mô dân số cùng lượng người tiêu dùng lớn, Ấn Độ là thị trường rất tiềm năng đối với sầu riêng Việt Nam.
 

Để xuất khẩu sầu riêng tiếp tục bứt phá, cần nâng cao năng lực quản trị, tổ chức sản xuất của một số hợp tác xã, tổ hợp tác quản lý tốt mã số vùng trồng; Tăng cường tuyên truyền, khuyến cáo nông dân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đảm bảo nguyên tắc 4 đúng (đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng - nồng độ, đúng cách) và chỉ thu hoạch sầu riêng khi đảm bảo độ chín. Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại sản phẩm sầu riêng; kiểm tra về pháp lý thương nhân, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và một số kim loại nặng...

Bên cạnh đó, doanh nghiệp và người nông dân trồng sầu riêng cần tập trung vào tầm quan trọng của việc đối phó với biến đổi khí hậu và rào cản kỹ thuật từ các nước nhập khẩu. Xác định đầu tư vào chuỗi giá trị, đồng thời đáp ứng tốt các tiêu chuẩn quốc tế là yếu tố quyết định để duy trì vị thế cạnh tranh của sản phẩm sầu riêng Việt Nam tại thị trường trọng điểm và mở rộng thị trường thế giới. Có như thế, sự trỗi dậy mạnh mẽ của sầu riêng sẽ không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho người nông dân và doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao vị thế của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế./.
 

Thu Hiền