Tin tưởng Việt Nam sẽ tạo bứt phá mới trong phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Để đưa Việt Nam về đích mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025 từ 8% trở lên, tạo tiền đề, xung lực mới, khí thế mới cho Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm tiếp theo, Chính phủ cùng các bộ, ngành địa phương đặt quyết tâm triển khai mạnh mẽ, hành động kịp thời, quyết liệt Nghị quyết 57 để tạo nên bứt phá mới trong phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Từ khóa: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, thành tựu, đột phá

To achieve the goal of GDP growth of 8% or more by 2025, creating a new foundation, new momentum, and new spirit for the next 5-year socio-economic development plan, the Government, along with local ministries and sectors, is determined to implement Resolution 57 vigorously, timely, and decisively to create a breakthrough in the development of science, technology, and innovation.

Keywords: science and technology, innovation, achievements, breakthroughs


Vị thế về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của Việt Nam ghi dấu ấn trên bản đồ thế giới

Phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (KHCN, ĐMST, CĐS) và đào tạo nhân lực chất lượng cao là yêu cầu khách quan, lựa chọn chiến lược, ưu tiên hàng đầu cho sự phát triển đất nước. Đây là những nhân tố có ý nghĩa quyết định trong nâng cao năng suất lao động, tối ưu hóa nguồn lực, phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn và tạo ra các sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Bên cạnh đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo  có vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, bền vững, theo chiều sâu, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên công nghệ, tạo tiền đề cho những bứt phá mạnh mẽ để đạt được mục tiêu tăng trưởng cao trong thời gian dài.

Thời gian qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đào tạo nguồn nhân lực như: Đổi mới tư duy trong và phát triển nông nghiệp, lấy nông nghiệp làm trụ đỡ, góp phần xóa đói giảm nghèo, đưa đất nước thoát nghèo; tập trung cho 3 đột phá chiến lược, hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, thực chất và hiệu quả; tạo đà, tạo lực, tạo thế đưa đất nước trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao, nhìn xa, trông rộng hơn là trở thành đất nước phát triển có thu nhập cao.

Báo cáo của Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng tại Hội nghị Phát triển Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhân lực chất lượng cao thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tổ chức ngày 11/2 mới đây cho thấy rõ nét hơn những kết quả phát triển KHCN, ĐMST của Việt Nam. 

Thứ nhất, cơ chế, chính sách cho KHCN, ĐMST ngày càng được hoàn thiện thông qua các luật như: Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công, Luật Thủ đô và các Nghị quyết đặc thù của một số tỉnh, thành phố. Nhiều văn bản pháp luật về KHCN, chuyển đổi số được ban hành hoặc được sửa đổi cho phù hợp với thực tiễn. Trong đó, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo dự kiến trình Quốc hội tháng 05/2025. Nghị quyết đặc thù của Quốc hội về KHCN, ĐMST cũng dự kiến trình Quốc hội ngay tại kỳ họp bất thường lần thứ 9 trong tháng 02/2025.

Bên cạnh đó, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã kịp thời ban hành các chiến lược, chương trình, đề án, chỉ thị về phát triển các ngành, lĩnh vực trọng tâm; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Nghị định về cơ chế đặc thù cho Trung tâm ĐMST Quốc gia (NIC) tiếp tục được điều chỉnh, bổ sung và dự kiến ban hành trong tháng 02/2025. Đặc biệt, Nghị định 182 quy định việc thành lập và sử dụng Quỹ Hỗ trợ đầu tư đã được Chính phủ ban hành với nhiều chính sách hỗ trợ đột phá được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao và kỳ vọng vào các cơ chế chính sách hỗ trợ trong thời gian tới.

Thứ hai, KHCN, ĐMST đã đóng góp nhiều thành tựu nổi bật trong tăng trưởng kinh tế. Điển hình là việc triển khai rộng rãi Đề án 06 với tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ “Chỉ bàn làm - Không bàn lùi” đã tạo ra những kết quả quan trọng, giúp đẩy nhanh quá trình xây dựng hạ tầng số, phục vụ cho chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Cùng với đó, những thành tựu KHCN hiện đại cũng được ứng dụng hiệu quả, đóng góp trực tiếp vào các ngành kinh tế trọng điểm. Nông nghiệp đã ứng dụng công nghệ cao giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, tăng kim ngạch xuất khẩu. Y tế và chăm sóc sức khỏe đã làm chủ được công nghệ sản xuất vắc xin và thiết bị y tế, phát triển các kỹ thuật điều trị tiên tiến. Quốc phòng, an ninh đã chủ động nghiên cứu phát triển, ứng dụng công nghệ nhằm hiện đại hóa các trang thiết bị; xây dựng Trung tâm Dữ liệu quốc gia là nền tảng cốt lõi cung cấp các dịch vụ về dữ liệu, hỗ trợ hoạch định chính sách, biến dữ liệu thành tư liệu sản xuất quan trọng.

Chính phủ cũng chủ động thúc đẩy các ngành công nghệ cao mới nổi, phù hợp xu hướng của thế giới. Trong đó ngành công nghiệp bán dẫn đang trở thành lĩnh vực quyết định lợi thế cạnh tranh về công nghệ của nhiều quốc gia. Năm 2024, Chính phủ đã thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về ngành công nghiệp bán dẫn và ban hành Chiến lược Phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, Chương trình Phát triển nguồn nhân lực bán dẫn để kịp thời triển khai các hợp tác, phát triển hệ sinh thái và thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực bán dẫn tại Việt Nam. Chỉ trong thời gian ngắn Việt Nam đã tạo được những bước đi ấn tượng trong việc hợp tác về bán dẫn với các quốc gia, nền kinh tế như Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Châu Âu… và các tập đoàn công nghệ lớn như Cadence, Intel, Qovor, Apple, Marvell, Samsung, Synopsys. Việt Nam cũng được Hoa Kỳ chọn là một trong 06 quốc gia tham gia Đạo luật Chips để phát triển chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Bên cạnh bán dẫn, lĩnh vực trí tuệ nhân tạo cũng đang dẫn dắt những thay đổi đột phá trên thế giới. Trong xu thế đó, Chính phủ đã sớm chỉ đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư giao Trung tâm ĐMST Quốc gia thúc đẩy hợp tác quan trọng với Tập đoàn NVIDIA để hình thành trung tâm nghiên cứu AI tại Việt Nam. Nhiều tập đoàn Microsoft, Google, Qualcomm, Meta tăng cường hợp tác nghiên cứu, ứng dụng AI tại Việt Nam. Các Tập đoàn trong nước như Viettel, VinGroup, FPT, CMC,... cũng chủ động, tích cực triển khai đồng bộ các dự án, hoạt động nghiên cứu, phát triển về AI.
 

Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng trong phát triển khoa học công nghệ,
đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số 

Thứ ba, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp được đẩy mạnh phát triển. Hiện Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ mối liên kết giữa các chủ thể hệ sinh thái với vai trò dẫn dắt của Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, được đánh giá là hệ sinh thái mạnh của khu vực.

Nhiều chuyên gia, nhà khoa học Việt Nam đã bắt đầu chuyển các doanh nghiệp ở nước ngoài về Việt Nam để tối ưu các lợi ích từ hệ sinh thái trong nước. Nhiều dự án KHCN, ĐMST lớn được kết nối, thúc đẩy, khẳng định những chỉ đạo, điều hành phát triển KHCN, ĐMST của Chính phủ là đúng hướng, các cơ quan, đơn vị đang triển khai một cách hiệu quả, mang lại nhiều giá trị, lợi ích.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Huỳnh Thành Đạt cũng đánh giá chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu GII của Việt Nam luôn có sự cải thiện tích cực, năm 2024, Việt Nam xếp thứ 44/133 quốc gia, nền kinh tế, tăng 2 bậc so với năm 2023, tăng 32 bậc từ vị trí 76 lên 44 so với năm 2013. Việt Nam có 03 chỉ số đứng đầu thế giới là tỉ lệ nhập khẩu Công nghệ cao (CNC), xuất khẩu CNC và lần đầu tiên chỉ số Xuất khẩu hàng hóa sáng tạo đạt vị trí dẫn đầu thế giới.

Trong các năm 2024 vừa qua, Việt Nam trở thành địa điểm lý tưởng cho nhiều sự kiện quốc tế quan trọng về đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp như: Triển lãm quốc tế ĐMST Việt Nam, Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam, Ngày hội ĐMST quốc gia, Diễn đàn Quỹ đầu tư ĐMST Việt Nam, Triển lãm quốc tế ngành bán dẫn, Techfest, Thách thức đổi mới sáng tạo Việt Nam, Hội nghị cấp cao về AI, …Thông qua các sự kiện, nhiều doanh nghiệp, viện - trường đã có cơ hội kết nối và tham gia vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp lớn ở nước ngoài, cũng như thu hút nguồn vốn đầu tư, cơ hội đầu tư vào doanh nghiệp. 

Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được chú trọng, đã hình thành và phát triển nguồn nhân lực có năng lực chuyên môn cao, trong đó nhiều nhà khoa học có uy tín, được thế giới công nhận, dần hình thành một số tổ chức khoa học công nghệ tiên tiến tầm cỡ quốc tế ở cả khu vực công và tư.

Việt Nam đã có những mô hình liên kết 3 Nhà hiệu quả, như mô hình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn với sự tham gia của Trung tâm ĐMST Quốc gia, Cadence, các doanh nghiệp trong nước và quốc tế, ĐH Arizona Hoa Kỳ cùng gần 40 trường đại học trong nước. Hợp tác quốc tế trong phát triển nguồn nhân lực được triển khai rộng khắp, riêng hợp tác giữa Trung tâm ĐMST Quốc gia với các tập đoàn lớn như Google, Qualcomm, Intel, Samsung đã cấp hơn 40 nghìn học bổng mỗi năm. Mạng lưới đổi mới sáng tạo được hình thành và quy tụ hàng nghìn chuyên gia, nhà khoa học toàn cầu.

Những kết quả trên cho thấy nỗ lực và quyết tâm cao của Việt Nam trong việc thúc đẩy KHCN, ĐMST và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, được cộng đồng, đối tác quốc tế đánh giá cao. Hình ảnh, vị thế về KHCN, ĐMST của Việt Nam ngày càng được ghi nhận trên các diễn đàn thế giới cho thấy một Chính phủ năng động, linh hoạt và hiệu quả. Song bên cạnh thành công lớn cũng còn những hạn chế, bất cập cần phải giải quyết để đạt được những thành tựu lớn hơn.

Cả hệ thống chính trị quyết tâm cao chung sức, đồng lòng

Bộ trưởng Bộ KHĐT Nguyễn Chí Dũng nhận định, cơ chế, pháp luật vẫn là “điểm nghẽn” của phát triển KHCN, ĐMST. Đặc biệt, các cơ chế, chính sách về tài chính, ưu đãi thuế, khai thác tài sản công, tiếp nhận, quản lý, sử dụng các nguồn tài trợ, viện trợ để phục vụ cho phát triển KHCN, ĐMST, thu hút nhân tài còn chưa đổi mới, đáp ứng nhu cầu phát triển, phù hợp với thông lệ quốc tế. Bên cạnh đó còn là các vấn đề như: Thủ tục hành chính còn nhiều vướng mắc, chưa khuyến khích, thậm chí còn cản trở cho hoạt động KHCN, ĐMST. Cơ chế thu hút đầu tư xã hội cho KHCN, ĐMST không còn phù hợp với thực tiễn phát triển. Chưa có các quy định về thuế, vay vốn kinh doanh, thành lập doanh nghiệp trực thuộc đơn vị sự nghiệp công lập để thúc đẩy ĐMST…

Hơn nữa Việt Nam còn hạn chế về tiềm lực để phát triển KHCN, ĐMST, nguồn nhân lực chất lượng cao, số lượng và chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, nhất là đội ngũ nhân lực tham gia nghiên cứu, ứng dụng công nghệ cao, đổi mới sáng tạo.

Cùng với đó là những hạn chế về hạ tầng phục vụ phát triển KHCN, ĐMST; an ninh, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu. Các tổ chức khoa học, công nghệ công lập chưa được phát triển đúng tầm nhiệm vụ; việc nâng cao năng lực nghiên cứu còn chậm, chưa hiệu quả; thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm còn gặp rất nhiều vướng mắc do các cơ chế, chính sách quản lý tài sản, tài chính hiện hành chưa theo kịp thực tiễn hoạt động của tổ chức KHCN. Hơn nữa, nguồn lực đầu tư cho KHCN còn thấp so với nhu cầu thực tế và mức trung bình trong khu vực và trên thế giới, trong đó phần đầu tư dành cho nghiên cứu phát triển, ĐMST khá hạn hẹp và phân tán.

Tăng trưởng bằng các động lực truyền thống đã dần tới hạn. Phát triển mạnh mẽ KHCN, ĐMST là yêu cầu tất yếu để nâng cao vị thế quốc gia, chủ động tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu và từng bước khẳng định vai trò của Việt Nam trong nền kinh tế thế giới. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đã khẳng định phát triển KHCN, ĐMST và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu; là cuộc cách mạng sâu sắc, toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, với mục tiêu cao nhất là tăng trưởng kinh tế, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới.

Chính phủ cũng đã ban hành ngay Nghị quyết số 03/NQ-CP phê duyệt Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57 với 142 nhiệm vụ được giao một cách bao quát, toàn diện, cụ thể cho các Bộ ngành, cơ quan liên quan.

Năm 2025 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là năm tăng tốc, bứt phá, về đích, là năm cuối thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021-2025. Để KHCN, ĐMST, nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng cả nước năm 2025 đạt 8% trở lên, tạo nền tảng vững chắc để đạt tốc độ tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030, Chính phủ cần đặt quyết tâm cao nhất, nỗ lực lớn nhất tổ chức thực hiện Nghị quyết số 03 một cách hiệu quả, toàn diện, mang lại những chuyển biến lớn, có tính cách mạng, có tác động rõ nét lên các chỉ số tăng trưởng kinh tế.
 

Trước yêu cầu triển khai mạnh mẽ, hành động kịp thời, quyết liệt để đạt được các định hướng, mục tiêu tại Nghị quyết 57 và Nghị quyết 03, tại Hội nghị phát triển Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhân lực chất lượng cao thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh thêm 9 nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong thời gian tới.

Để tạo ra những chuyển biến, kết quả trong phát triển KHCN, ĐMST, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho rằng, trước hết cần tập trung đẩy mạnh rà soát, loại bỏ các "điểm nghẽn" thể chế; xác định ngay các dự án trọng tâm về KHCN, ĐMST gắn với mục tiêu tăng trưởng của ngành, lĩnh vực, địa phương và vùng có thế mạnh để tập trung nguồn lực triển khai thực hiện trong năm 2025; Nhân rộng mô hình thu hút FDI như thu hút Tập đoàn NVIDIA, tập trung vào dự án đầu tư đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, dẫn dắt doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu; bổ sung quy định về thủ tục đầu tư đặc biệt, tạo "luồng xanh" cho việc triển khai dự án, giúp giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp; sử dụng hiệu quả Quỹ hỗ trợ đầu tư để duy trì sự hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam.

Bộ trưởng Bộ KHĐT cũng nhấn mạnh cần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trước mắt tập trung vào giáo dục đại học, đào tạo ngắn hạn; thí điểm xây dựng và triển khai cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ cho các cơ sở giáo dục đại học theo gói cam kết đầu ra (KPI) với chính sách học bổng toàn phần cho học viên sau đại học và yêu cầu phải có doanh nghiệp đồng hành. Đồng thời, đẩy mạnh triển khai các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, thúc đẩy kết nối sâu rộng tầm khu vực và quốc tế về KHCN, ĐMST; phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cho các lĩnh vực trọng tâm để thu hút mọi nguồn lực, trong đó có nhân tài người Việt trên toàn thế giới tham gia vào các ngành, lĩnh vực công nghệ cao: bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học…; khuyến khích, tạo mọi điều kiện cho thế hệ trẻ tham gia học các ngành STEM.

Cùng quan điểm trên, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Huỳnh Thành Đạt cũng cho rằng cần có các giải pháp mang tính đột phá để quyết tâm "cởi trói", tháo gỡ các điểm nghẽn cản trở sự phát triển của KHCN&ĐMST, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới. Nói về giải pháp để cải thiện chỉ số GII, Bộ KH&CN đề nghị các địa phương cần tập trung các giải pháp cải thiện đối với các trụ cột đầu vào hiện có kết quả kém như: Trình độ phát triển của doanh nghiệp, Trình độ phát triển của thị trường, Vốn con người và Nghiên cứu và phát triển, cũng như cải thiện trụ cột đầu ra về Sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ. UBND các tỉnh, thành phố tích cực, chủ động đẩy mạnh triển khai Bộ chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII); đề ra các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể để cải thiện chỉ số PII hằng năm nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương dựa trên KHCN và ĐMST.

Bộ trưởng Bộ KH&CN cũng đề xuất cần đẩy nhanh tiến độ thí điểm các chính sách đặc thù đối với hoạt động KHCN&ĐMST tại các địa phương như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, bởi đây là những địa phương đã có đầy đủ cơ chế, chính sách, có tiềm năng, lợi thế phát triển nổi trội so với các địa phương khác, do đó các địa phương cần đẩy nhanh tiến độ triển khai, thí điểm các chính sách đặc thù đã được phê duyệt. Khi các cơ chế, chính sách đặc thù, tháo gỡ điểm nghẽn được thí điểm thành công tại các địa phương nêu trên sẽ là tiền đề để nhân rộng mô hình triển khai cho các tỉnh, thành phố trên cả nước.

Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng bày tỏ quan điểm, muốn phát triển KHCN, ĐMST và CĐS thì các doanh nghiệp lớn phải đi đầu. Các doanh nghiệp lớn phải nhận những nhiệm vụ quốc gia, làm chủ công nghệ chiến lược, nhận các dự án CĐS trọng điểm quốc gia. Đây là trách nhiệm của doanh nghiệp lớn đối với đất nước. Đây cũng là nhiệm vụ mà Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị giao các doanh nghiệp công nghệ dân tộc, với mục tiêu hình thành các doanh nghiệp công nghệ lớn của Việt Nam. Nghị quyết 57 đặt mục tiêu đến năm 2025 hình thành 5 tập đoàn công nghệ số lớn ngang tầm các nước tiên tiến.

Với quyết tâm cao chung sức, đồng lòng của cả hệ thống chính trị, hy vọng Việt Nam sẽ tạo nên bứt phá mới trong phát triển KHCN và ĐMST, về đích mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025 từ 8% trở lên, tạo tiền đề, xung lực mới, khí thế mới cho Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm tiếp theo./.

Tài liệu tham khảo:

Báo cáo tóm tắt của Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng tại Hội nghị Phát triển Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhân lực chất lượng cao thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

https://baochinhphu.vn/tong-thuat-hoi-nghi-phat-trien-khcn-doi-moi-sang-tao-va-nhan-luc-chat-luong-cao-thuc-day-tang-truong-kinh-te-102250211141803375.htm.

Bích Ngọc