Toàn cầu với cuộc chiến chống biến đổi khí hậu

Hậu quả của biến đổi khí hậu

Các nhà khoa học cho rằng, chưa bao giờ cư dân “Hành tinh Xanh” lại phải gánh chịu hậu quả của biến đổi khí hậu lớn như thời đại ngày nay. Một loạt kết quả báo cáo về BĐKH được đưa ra gần đây đã gióng lên hồi chuông báo động cho tình trạng này.
Theo Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), trong vòng 22 năm qua có 20 năm nóng nhất trong lịch sử đã xảy ra và năm 2018 là năm thứ tư liên tiếp nhiệt độ trung bình thế giới ở mức cao chưa từng có. Từ châu Mỹ, châu Á tới châu Âu, thậm chí ngay cả những khu vực từng có khí hậu ôn hòa, nắng nóng kỷ lục và kéo dài suốt nhiều tuần đã đe dọa nghiêm trọng tới cuộc sống của người dân, làm gia tăng số ca tử vong cũng như số người phải nhập viện do sốc nhiệt; gây ảnh hưởng tới các hoạt động sản xuất, kinh doanh; tác động xấu đến sự phát triển và tăng trưởng kinh tế - xã hội của các nước trên thế giới… WMO khẳng định, các đợt nắng nóng cực đoan với cường độ và tần suất nóng ngày càng tăng là hậu quả của tình trạng BĐKH do các hoạt động sản xuất công nghiệp và sinh hoạt hàng ngày của con người gây ra. Lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính - “thủ phạm” chính gây BĐKH toàn cầu gồm carbon dioxide (CO2), metan và nitrous oxide (NO2) đang tăng cao kỷ lục. Riêng lượng khí thải CO2 toàn cầu đã tăng gần gấp 4 lần so với đầu những năm 60 của thế kỷ trước. Vì vậy, các chuyên gia cho rằng, chỉ trong cuối thế kỷ này, thế giới có thể sẽ chứng kiến mức tăng nhiệt độ từ 3-50C.
 

 

Ảnh minh họa, nguồn Internet

Trên phạm vi toàn cầu, báo cáo của Liên hợp quốc tháng 10/2018 cho biết, tình trạng BĐKH đang diễn ra nhanh hơn so với nhận thức và biện pháp đối phó của con người. Tổ chức khí tượng và môi trường của Liên hợp quốc dự báo, nhiệt độ toàn cầu có khả năng tăng thêm từ 3-50C trong thế kỷ 21, vượt xa so với mục tiêu hạn chế mức tăng (1,5-20C) theo Thỏa thuận Paris 2015. Trong 3 năm qua (2015-2018) hiện tượng thời tiết cực đoan trên Trái Đất đã gây ra các thảm họa mưa lũ, nắng nóng kỷ lục ở Nhật Bản; siêu bão, động đất ở Trung Quốc; nắng nóng bất thường ở Anh, Montreal, Canada; cháy rừng ở Mỹ, Thụy Điển, Hy Lạp; núi lửa phun trào ở Hawaii, Guatemala; vỡ đập thủy điện ở Lào; động đất, sóng thần ở Indonesia… Năm 2018, lần đầu tiên khối băng dày vĩnh cửu tại miền Bắc Greenland bắt đầu rạn nứt. Còn theo kết quả nghiên cứu của các chuyên gia thuộc Đại học kỹ thuật Delf (Hà Lan), một diện tích băng lớn, khoảng 300 km2 đang bị nứt và có nguy cơ tách rời khỏi lớp nền của đảo băng Pine tại Nam Cực. Tần suất các vụ nứt ngày càng tăng, cho thấy băng ở Nam Cực đang tan nhanh hơn so dự kiến. Trong một báo cáo về nguồn nước quốc gia, Bộ Môi trường và Phát triển bền vững Colombia cũng cảnh báo, sông băng Santa Isabel, một trong những dòng sông băng lớn nhất tại miền trung nước này có nguy cơ biến mất trong vòng 10 năm tới. Còn theo dự báo của Liên hợp quốc, đến năm 2100, những cơn siêu bão như Sandy xảy ra ở Mỹ năm 2012 với sức hủy diệt đáng sợ sẽ lặp lại với tần suất thường xuyên hơn, có thể lên tới 17 lần. Bên cạnh đó, nồng độ CO2 trong khí quyển đang ở mức cao nhất trong 3 triệu năm qua và có xu hướng ngày càng gia tăng.

Báo cáo của Liên hợp quốc cho thấy, những tổn thất kinh tế do các thảm họa gây ra trong 20 năm qua ước tính lên đến hàng nghìn tỷ USD. Trong đó, Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ là những quốc gia thiệt hại về kinh tế nhiều nhất do thiên tai. BĐKH đang gây ra những thảm họa khôn lường và ở nhiều nơi trên thế giới và con người đang phải trả giá bằng chính sinh mạng quý giá của mình. Cháy rừng không chỉ hoành hành ở Mỹ khiến 85 người chết, cao nhất từ trước đến nay mà còn gây ám ảnh ở Anh, Úc, Hy Lạp, Thụy Điển, nhiệt độ cao khiến những đám cháy rừng càng khó khống chế. BĐKH còn gây ra những trận mưa lũ kinh hoàng. Trong năm 2018, Nhật Bản chứng kiến hai trận thiên tai kinh hoàng: Tháng 7/2018, miền Tây và Nam Nhật Bản hứng chịu trận lụt tồi tệ nhất trong 36 năm qua, khiến 219 người thiệt mạng; Tháng 9/2018, bão Jebi với sức gió mạnh đến 216 km/h đổ bộ vào Nhật Bản, là cơn bão lớn nhất từ năm 1993 đến nay, khiến số người thiệt mạng và bị thương lên đến hàng trăm người. Còn tại Mỹ,“siêu bão quái vật” Michael cấp 4 tấn công Bắc California với mức độ tàn phá khủng khiếp đã khiến hàng chục người thiệt mạng, hàng triệu người phải sơ tán, hàng trăm ngàn hộ gia đình bị mất điện, gây ảnh hưởng trên diện rộng, lan sang cả các khu vực lân cận khác.

Gần đây, nhóm nghiên cứu trực thuộc Chương trình Nghiên cứu BĐKH toàn cầu của Hoa Kỳ công bố bản báo cáo, trong đó giải thích rõ, BĐKH không phải là khí hậu cực đoan của một ngày hay một tuần mà là một khuynh hướng dài hạn và con người đang sống với mức nhiệt độ cao nhất trong lịch sử hiện đại. Theo báo cáo, những tổn thất mà BĐKH gây ra hàng năm có thể đạt hàng trăm tỷ đô la, cao hơn GDP của nhiều bang ở Mỹ. Chẳng hạn như riêng khu vực Đông Nam (Mỹ) sẽ mất hơn nửa tỷ giờ công lao động vào năm 2100 do nhiệt độ cực cao; Nông dân sẽ phải đối mặt với thời kỳ cực kỳ khó khăn; Chất lượng và sản lượng cây trồng sẽ giảm trên toàn quốc do nhiệt độ cao, hạn hán và lũ lụt; Ở nhiều nơi vùng Trung Tây, các nông trại sẽ có thể giảm sản lượng ngô đến 75% so với hiện tại, riêng phần phía Nam của khu vực này có thể giảm 25% sản lượng đậu tương. Riêng tại Mỹ, nhiệt độ cao có thể khiến sản lượng sữa bình quân giảm từ 0,60% đến 1,35% trong vòng 12 năm tới, trong khi đã khiến cho ngành này thiệt hại 1,2 tỷ USD do trời nóng trong năm 2010. Tình trạng axit hóa đại dương và thủy triều đỏ sẽ gây thiệt hại lớn đến sinh vật biển và làm thiệt hại đến ngành khai thác hải sản. Bên cạnh đó, nhiệt độ cao hơn cũng sẽ cướp đi mạng sống của nhiều người hơn. Sẽ có thêm nhiều căn bệnh do muỗi và bọ ve như Zika, sốt xuất huyết và chikungunya. Các trường hợp mắc bệnh West Nile dự kiến tăng hơn gấp đôi vào năm 2050 do nhiệt độ tăng.

Báo cáo cũng khẳng định, nếu không giảm đáng kể phát thải khí nhà kính, vào cuối thế kỷ này, nhiệt độ trung bình toàn cầu hàng năm có thể tăng 5°C trở lên, so với nhiệt độ thời tiền công nghiệp.

Thế giới cùng chung tay hành động

Với quyết tâm củng cố kế hoạch hành động nhằm ứng phó với những thảm họa do BĐKH gây ra, các nhà hoạch định chính sách từ 195 quốc gia trên thế giới đã tham dự Hội nghị các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về BĐKH lần thứ 24 (COP 24) tại thành phố Katowice của Ba Lan. COP 24 được đánh giá là sự kiện rất quan trọng trong bối cảnh Mỹ đã tuyên bố rút khỏi Hiệp định Paris về BĐKH và hầu hết các nước còn lại tham gia thỏa thuận này vẫn chưa thể nhất trí về một nỗ lực chung, dù năm 2018 đã là thời hạn chót để thông qua chương trình thực thi các cam kết hành động, tiến tới việc Hiệp định Paris chính thức có hiệu lực vào năm 2020, thay thế Nghị định thư Kyoto. Khẩu hiệu của COP 24 là“cùng nhau thay đổi” nhằm hướng tới việc khắc phục tình trạng có quá nhiều mâu thuân, cam kết chưa thể biến thành hiện thực. Mục tiêu then chốt là đẩy nhanh tốc độ hành động toàn cầu, đặc biệt khi những cam kết chống BĐKH hiện nay vẫn không đủ khả năng ngăn nhiệt độ Trái Đất tăng thêm và dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Các nội dung đàm phán tại COP 24 tập trung xây dựng và hoàn thiện các kế hoạch chi tiết về giảm nhẹ, thích ứng, tăng cường năng lực, hỗ trợ tài chính, chuyển giao công nghệ… đối với toàn bộ 195 quốc gia đã ký kết (trong đó 184 quốc gia đã phê chuẩn) Hiệp định Paris về BĐKH năm 2015. Trong đó, các nước đang phát triển cần chuẩn bị để chuyển từ tự nguyện cắt giảm khí phát thải (theo tinh thần Nghị định thư Kyoto) sang cắt giảm khí phát thải bắt buộc từ năm 2021 và thực hiện các hoạt động thích ứng biến đổi khí hậu để phát triển bền vững, xóa đói giảm nghèo; còn các nước phát triển cắt giảm khí phát thải mạnh mẽ hơn; thực hiện cam kết cung cấp tài chính, chuyển giao công nghệ cho các nước đang phát triển.

Trước đó, Hiệp định Paris được thông qua tại hội nghị COP 21 diễn ra ở Pháp năm 2015 đã đặt ra mục tiêu tăng cường khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu thông qua việc hạn chế tăng nhiệt độ bề mặt Trái Đất không quá 20C và cố gắng ở mức thấp hơn 1,50C so với giai đoạn tiền công nghiệp. Để thực hiện được điều này, từ nay đến năm 2030, cần giảm 50% lượng khí phát thải khí CO2 so với năm 2010 và xuống mức“không còn phát thải” vào năm 2050. Tuy nhiên, đến nay, các nước tham gia ký kết Hiệp định Paris mới thực hiện cắt giảm được 30% lượng khí thải CO2 cần thiết. Để đạt được mục tiêu trên đòi hỏi phải có những thay đổi rộng rãi trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp, xây dựng, giao thông và đô thị. Một số giải pháp để hạn chế khí thải CO2 ra bầu khí quyển được đưa ra, trong đó có việc thúc đẩy các quy trình tự nhiên và phát triển công nghệ lưu trữ, sử dụng năng lượng từ nước, gió, thay thế năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch. Hiện, Trung Quốc và EU hứa hẹn sẽ thành lập liên minh để đi đầu trong nỗ lực đối phó tình trạng BĐKH. EU tuyên bố đang thúc đẩy những biện pháp nhằm giảm thiểu lượng phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính 40% từ nay đến năm 2030. Theo Báo Jakarta Post dẫn kết quả báo cáo do liên minh gồm 38 tổ chức phi chính phủ thực hiện cho hay, việc khôi phục hệ sinh thái rừng tự nhiên, bảo đảm quyền sử dụng đất của các cộng đồng dân cư bản địa và điều chỉnh hệ thống cung cấp thực phẩm toàn cầu, có thể góp phần giảm tới 40% lượng khí thải nhà kính vào năm 2050. Theo tính toán của giới chuyên gia, tới năm 2025, nếu các quốc gia giàu giảm được 90% lượng thịt tiêu thụ, môi trường sinh sống bền vững cho khoảng 10 tỷ cư dân trên Trái Đất có thể được bảo đảm. Việc giảm 30% lượng thực phẩm dư thừa hiện nay cũng sẽ giúp giảm 500 triệu tấn CO2, khoảng 1% tổng lượng khí phát thải.

Ngoài ra, tại COP 21, 18 nước phát triển đã cam kết tài trợ 100 tỉ USD mỗi năm từ năm 2016 đến năm 2020 cho các chương trình khí hậu của các nước đang phát triển, nhưng số tiền huy động được tính đến thời điểm này mới chỉ dừng lại ở con số hơn 70 tỉ USD. Tại Hội nghị“Một hành tinh” lần thứ 2, đã có nhiều sáng kiến góp phần“tiếp sức” thêm cho cuộc chiến chống BĐKH. Theo đó, chính phủ Pháp, Đức, Quỹ Hewlett đã cam kết đóng góp tài chính cho Sáng kiến Đối tác tài chính khí hậu của Liên hợp quốc. Ngân hàng thế giới (WB) cũng đã công bố số tiền tài trợ trong giai đoạn 2021 - 2025 sẽ tăng gấp đôi số tiền cam kết lên 200 tỷ USD, với mục tiêu hỗ trợ các nước ứng phó BĐKH, đặc biệt là các quốc gia nghèo nhằm giúp họ thích nghi và phát triển năng lượng sạch.

Theo Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres, ước tính, biến đổi khí hậu khiến nền kinh tế toàn cầu gánh chịu thiệt hại lên đến 21.000 tỷ USD vào năm 2050. Ông đồng thời nhấn mạnh thế giới chưa hoàn toàn hết hy vọng vì đang xuất hiện nhiều công nghệ và sáng kiến giúp giải quyết vấn đề này và đây là những khoản đầu tư thông minh cho một tương lai “Xanh”, bình đẳng, thịnh vượng và bền vững. Tuy nhiên, nếu các quốc gia không quyết tâm và gấp rút vào cuộc, biến đổi khí hậu sẽ nhanh chóng trở thành “cơn ác mộng” đối với sự sống của loài người.

Có thể nói, BĐKH là thách thức lớn mang tính toàn cầu và cuộc chiến chống BĐKH sẽ còn nhiều gian nan, chính vì vậy, thế giới cần phải có sự đồng lòng, chung tay và nỗ lực của tất cả các quốc gia, các vùng lãnh thổ để ngăn chặn sự nóng lên của Trái Đất, cứu lấy “Hành tinh Xanh” và cuộc sống của con người./.
 

Trúc Linh