Con người – Trung tâm của Chiến lược phát triển Thống kê
Trong thời đại chuyển đổi số, khi công nghệ phát triển nhanh chóng và dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng của quốc gia, nhiều người cho rằng tương lai của ngành Thống kê sẽ phụ thuộc chủ yếu vào các nền tảng công nghệ, hệ thống cơ sở dữ liệu hay các công cụ phân tích hiện đại. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia cho thấy công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được vận hành bởi đội ngũ nhân lực có đủ năng lực, trình độ và khả năng thích ứng với sự thay đổi. Chính vì vậy, dù thống kê đang bước vào kỷ nguyên dữ liệu số, con người vẫn là yếu tố quyết định chất lượng và sự phát triển bền vững của hệ thống thống kê quốc gia.
Nhận thức rõ điều đó, Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 không chỉ đặt mục tiêu hiện đại hóa hạ tầng dữ liệu, đổi mới phương pháp thống kê hay đẩy mạnh chuyển đổi số mà còn đặc biệt chú trọng phát triển nguồn nhân lực thống kê. Đây được xem là một trong những điều kiện quan trọng để xây dựng nền thống kê hiện đại, chuyên nghiệp và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.
Trong nhiều năm qua, đội ngũ làm công tác thống kê đã đóng vai trò nòng cốt trong việc thu thập, tổng hợp, phân tích và phổ biến thông tin thống kê phục vụ Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Tuy nhiên, bối cảnh phát triển mới đang đặt ra những yêu cầu khác biệt so với trước đây. Nếu như trước kia cán bộ thống kê chủ yếu làm việc với phiếu điều tra, bảng biểu và các quy trình xử lý truyền thống thì hiện nay phải làm việc trong môi trường số với khối lượng dữ liệu ngày càng lớn, đa dạng và phức tạp hơn. Điều đó đòi hỏi đội ngũ thống kê không chỉ nắm vững chuyên môn nghiệp vụ mà còn phải có kiến thức về công nghệ thông tin, quản trị dữ liệu, phân tích dữ liệu và các phương pháp thống kê hiện đại.
Sự phát triển của dữ liệu hành chính, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất thông tin thống kê trên thế giới. Trong bối cảnh đó, vai trò của người làm thống kê cũng đang chuyển từ người thu thập và xử lý dữ liệu theo phương thức truyền thống sang người quản trị dữ liệu, phân tích thông tin và hỗ trợ ra quyết định. Đây là sự thay đổi không chỉ về công cụ làm việc mà còn là sự thay đổi về tư duy nghề nghiệp. Năng lực thích ứng với môi trường số vì vậy trở thành một trong những yêu cầu quan trọng đối với đội ngũ thống kê trong thời kỳ mới.
Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam xác định rõ nhiệm vụ nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thống kê, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ cán bộ thống kê có trình độ chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và chuyển đổi số. Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành Thống kê mà còn là yêu cầu đối với toàn bộ hệ thống thống kê nhà nước, từ trung ương đến địa phương, từ cơ quan thống kê chuyên trách đến các đơn vị thực hiện công tác thống kê trong các bộ, ngành và địa phương.
Một nền thống kê hiện đại không thể được xây dựng chỉ bằng các phần mềm hay cơ sở dữ liệu. Chất lượng của hệ thống thống kê cuối cùng vẫn phụ thuộc vào chất lượng của đội ngũ tạo ra và sử dụng thông tin thống kê. Dữ liệu có thể được thu thập tự động, nhưng việc đánh giá chất lượng dữ liệu, lựa chọn phương pháp phân tích, giải thích kết quả thống kê và chuyển hóa dữ liệu thành thông tin phục vụ quản lý vẫn cần đến vai trò của con người. Chính con người là yếu tố bảo đảm tính khoa học, tính khách quan và giá trị sử dụng của thông tin thống kê.
Bên cạnh trình độ chuyên môn, Chiến lược cũng đặt ra yêu cầu xây dựng đội ngũ thống kê có đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm và bản lĩnh chuyên môn. Trong hoạt động thống kê, độ tin cậy của thông tin không chỉ phụ thuộc vào phương pháp mà còn phụ thuộc vào tinh thần trách nhiệm của những người trực tiếp tham gia quá trình sản xuất thông tin thống kê. Vì vậy, phát triển nguồn nhân lực thống kê không chỉ là nâng cao kiến thức và kỹ năng mà còn là xây dựng văn hóa nghề nghiệp dựa trên các giá trị trung thực, khách quan và minh bạch.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu nâng cao năng lực thống kê quốc gia cũng đang trở thành một nhiệm vụ quan trọng. Năng lực đó không chỉ được đo bằng hệ thống công nghệ hay cơ sở dữ liệu mà còn được phản ánh thông qua chất lượng đội ngũ làm công tác thống kê. Một quốc gia muốn xây dựng nền thống kê hiện đại phải sở hữu đội ngũ chuyên gia có khả năng tiếp cận các chuẩn mực quốc tế, làm chủ các phương pháp thống kê tiên tiến và thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của môi trường dữ liệu toàn cầu.
Tầm nhìn đến năm 2045 của Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam là xây dựng nền thống kê hiện đại, chất lượng cao, đạt trình độ khá trong khu vực ASEAN và từng bước tiếp cận trình độ các nước phát triển trên thế giới. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, đầu tư cho con người chính là đầu tư cho tương lai của ngành Thống kê. Công nghệ có thể thay đổi rất nhanh, phương pháp có thể tiếp tục được hoàn thiện, nhưng con người vẫn là nhân tố quyết định khả năng đổi mới, sáng tạo và phát triển của hệ thống thống kê quốc gia.
Trong mọi giai đoạn phát triển, dữ liệu là nền tảng của thống kê, công nghệ là động lực của đổi mới, nhưng con người mới là chủ thể tạo ra giá trị từ dữ liệu và công nghệ. Đó cũng chính là lý do Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam đặt con người ở vị trí trung tâm của quá trình hiện đại hóa, hội nhập và phát triển bền vững ngành Thống kê trong những thập niên tới.
0