Mọi quyết định đúng đắn đều bắt đầu từ những thông tin đáng tin cậy. Một doanh nghiệp muốn mở rộng đầu tư cần biết xu hướng của thị trường; một địa phương muốn quy hoạch hạ tầng cần nắm rõ quy mô dân số và nhu cầu phát triển; một quốc gia muốn xây dựng chính sách hiệu quả càng cần có bức tranh toàn diện và kịp thời về tình hình kinh tế – xã hội. Vì vậy, chất lượng của hệ thống thống kê không chỉ được quyết định bởi năng lực phân tích mà còn phụ thuộc trước hết vào chất lượng của công tác thu thập thông tin.
Trong nhiều thập kỷ, điều tra thống kê luôn là phương thức chủ yếu để thu thập những thông tin mà các nguồn dữ liệu khác chưa thể cung cấp đầy đủ. Hàng triệu phiếu điều tra được thực hiện mỗi năm đã góp phần hình thành nên hệ thống số liệu thống kê chính thức phục vụ Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng của kinh tế số và chuyển đổi số, phương thức điều tra truyền thống đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng nhanh hơn, đầy đủ hơn và chính xác hơn.
Nếu trước đây, điều tra thống kê chủ yếu dựa trên phiếu giấy với quy trình thu thập, nhập liệu và tổng hợp kéo dài thì ngày nay, công nghệ số đang làm thay đổi toàn bộ quy trình này. Máy tính bảng, điện thoại thông minh và các nền tảng điều tra trực tuyến không chỉ thay thế công cụ truyền thống mà còn giúp số hóa toàn bộ quá trình điều tra, từ thiết kế phiếu hỏi, thu thập thông tin đến kiểm tra, xử lý và lưu trữ dữ liệu.
Khi dữ liệu được cập nhật ngay tại hiện trường, hệ thống có thể tự động kiểm tra tính hợp lý của thông tin, phát hiện sai sót và cảnh báo kịp thời cho điều tra viên. Nhờ đó, chất lượng dữ liệu được nâng cao ngay từ khâu thu thập, đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian xử lý và công bố kết quả. Điều tra thống kê vì thế không chỉ nhanh hơn mà còn chính xác và hiệu quả hơn.
Trong thống kê hiện đại, điều tra không còn là nguồn thông tin duy nhất. Ngành Thống kê đang từng bước tăng cường khai thác các cơ sở dữ liệu hành chính của các bộ, ngành và địa phương như dữ liệu về dân cư, đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm xã hội và nhiều nguồn dữ liệu chuyên ngành khác.
Việc kết hợp dữ liệu điều tra với dữ liệu hành chính không chỉ giúp giảm trùng lặp trong thu thập thông tin mà còn giảm số lượng các cuộc điều tra không thực sự cần thiết, qua đó tiết kiệm nguồn lực của Nhà nước và giảm gánh nặng cung cấp thông tin cho người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, sự bổ sung lẫn nhau giữa các nguồn dữ liệu giúp hệ thống thông tin thống kê trở nên đầy đủ, đồng bộ và phản ánh sát hơn thực tiễn phát triển của đất nước.
Bên cạnh dữ liệu điều tra và dữ liệu hành chính, nhiều quốc gia đã bắt đầu khai thác dữ liệu lớn (Big Data), dữ liệu địa không gian, dữ liệu viễn thám, dữ liệu giao dịch điện tử và nhiều nguồn dữ liệu số khác để bổ sung cho hoạt động thống kê. Những nguồn dữ liệu này không thay thế điều tra thống kê nhưng giúp mở rộng phạm vi quan sát, nâng cao tính kịp thời và tăng khả năng phân tích những hiện tượng kinh tế – xã hội đang biến đổi rất nhanh.
Sự kết hợp giữa nhiều nguồn dữ liệu cũng tạo điều kiện để phát triển các mô hình phân tích và dự báo hiện đại, giúp thống kê không chỉ phản ánh những gì đã diễn ra mà còn hỗ trợ nhận diện xu hướng và dự báo những thay đổi có thể xảy ra trong tương lai.
Cùng với đổi mới phương pháp điều tra, ngành Thống kê đang xây dựng cơ sở dữ liệu thống kê tập trung, nâng cấp hạ tầng công nghệ và từng bước hình thành môi trường sản xuất thông tin thống kê hiện đại. Đây là nền tảng để bảo đảm chất lượng, tính minh bạch và độ tin cậy của thống kê chính thức.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ thống kê cũng ngày càng cao. Bên cạnh chuyên môn nghiệp vụ, người làm thống kê cần có năng lực quản trị dữ liệu, làm chủ công nghệ số và khai thác hiệu quả các nguồn dữ liệu mới để tạo ra những sản phẩm thống kê có giá trị ngày càng lớn đối với công tác lãnh đạo, quản lý và hoạch định chính sách.
Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định hiện đại hóa phương pháp thu thập thông tin là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng nền thống kê chuyên nghiệp, hiện đại và hội nhập quốc tế. Điều tra thống kê sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng, đồng thời ngày càng gắn kết chặt chẽ với dữ liệu hành chính và các nguồn dữ liệu mới để hình thành hệ sinh thái dữ liệu thống kê thống nhất, liên thông và chất lượng cao.
Trong một thế giới mà tốc độ ra quyết định ngày càng quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia, điều tra thống kê không còn chỉ là hoạt động thu thập thông tin như trước đây. Đó đang trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị dữ liệu quốc gia, góp phần tạo dựng nền tảng thông tin tin cậy để Việt Nam nâng cao chất lượng quản trị, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên số.
0