Ngày nay, những thành tựu kinh tế - xã hội vượt bậc đã đưa con người đến với sự phát triển của nền văn minh, đưa xã hội bước sang kỷ nguyên mới. Mối quan tâm của mỗi người hầu như không còn là “ăn no mặc ấm” mà đã chuyển sang “ăn ngon mặc đẹp”. Tuy nhiên, điều này không hẳn đúng với một bộ phận lớn dân cư châu Phi, nơi mà nạn đói vẫn đang hoành hành và cướp đi mạng sống của rất nhiều người mỗi năm.
Châu Phi trong cơn khủng hoảng của nạn đói
Kể từ năm 2000, nạn đói trên toàn thế giới đã giảm dần trong hơn 1 thập kỷ nhưng đã bắt đầu tăng trở lại vào năm 2014 và vẫn đang tiếp nối đà tăng cho đến nay. Theo Báo cáo Khủng hoảng Lương thực toàn cầu năm 2021 của Mạng lưới toàn cầu chống khủng hoảng lương thực (GNAFC) dựa trên thang IPC đối với an ninh lương thực cấp tính, năm 2020, khoảng 155 triệu người của 55 quốc gia đã rơi vào tình trạng khủng hoảng lương thực giai đoạn 3 trở lên (IPC Phrase 3), tăng thêm 20 triệu người so với năm 2019 và là con số lớn nhất trong vòng 5 năm qua. Nghiên cứu của các tổ chức quốc tế như Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO), Chương trình Lương thực thế giới (WFP), Liên hợp quốc (UN)… cũng cho rằng, tình trạng đói cấp tính có thể sẽ gia tăng mạnh tại nhiều quốc gia trong năm 2021. Đặc biệt, châu Phi tiếp tục là điểm nóng của nạn đói khi phần lớn các quốc gia bị ảnh hưởng và ảnh hưởng nặng nề nhất đều nằm ở châu lục này.
Năm 2020, các quốc gia ở châu Phi không thể phát triển đồng đều khi có tới 98 triệu người phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng, chiếm 2/3 tổng số người khủng hoảng lương thực trên toàn thế giới. Với tình trạng suy dinh dưỡng, dù xảy ra nhiều nhất ở châu Á với 381 triệu người suy dinh dưỡng, châu Phi đứng thứ 2 với 250 triệu người suy dinh dưỡng. Nhưng tính theo tỷ lệ phần trăm, châu Phi là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất và còn có thể nghiêm trọng hơn trong tương lai với 19,1% dân số toàn châu lục suy dinh dưỡng và sự gia tăng số lượng người thiếu ăn đang lan ra với tốc độ nhanh chóng. Con số trên gấp đôi tỷ lệ ở châu Á (8,3%) cũng như châu Mỹ Latinh và vùng Caribê (7,4%). Vì vậy, dự kiến đến năm 2030, hơn một nửa số dân bị đói kinh niên trên thế giới sẽ là người dân của “lục địa đen”.
Châu Phi trong cơn khủng hoảng của nạn đói
Kể từ năm 2000, nạn đói trên toàn thế giới đã giảm dần trong hơn 1 thập kỷ nhưng đã bắt đầu tăng trở lại vào năm 2014 và vẫn đang tiếp nối đà tăng cho đến nay. Theo Báo cáo Khủng hoảng Lương thực toàn cầu năm 2021 của Mạng lưới toàn cầu chống khủng hoảng lương thực (GNAFC) dựa trên thang IPC đối với an ninh lương thực cấp tính, năm 2020, khoảng 155 triệu người của 55 quốc gia đã rơi vào tình trạng khủng hoảng lương thực giai đoạn 3 trở lên (IPC Phrase 3), tăng thêm 20 triệu người so với năm 2019 và là con số lớn nhất trong vòng 5 năm qua. Nghiên cứu của các tổ chức quốc tế như Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO), Chương trình Lương thực thế giới (WFP), Liên hợp quốc (UN)… cũng cho rằng, tình trạng đói cấp tính có thể sẽ gia tăng mạnh tại nhiều quốc gia trong năm 2021. Đặc biệt, châu Phi tiếp tục là điểm nóng của nạn đói khi phần lớn các quốc gia bị ảnh hưởng và ảnh hưởng nặng nề nhất đều nằm ở châu lục này.
Năm 2020, các quốc gia ở châu Phi không thể phát triển đồng đều khi có tới 98 triệu người phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng, chiếm 2/3 tổng số người khủng hoảng lương thực trên toàn thế giới. Với tình trạng suy dinh dưỡng, dù xảy ra nhiều nhất ở châu Á với 381 triệu người suy dinh dưỡng, châu Phi đứng thứ 2 với 250 triệu người suy dinh dưỡng. Nhưng tính theo tỷ lệ phần trăm, châu Phi là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất và còn có thể nghiêm trọng hơn trong tương lai với 19,1% dân số toàn châu lục suy dinh dưỡng và sự gia tăng số lượng người thiếu ăn đang lan ra với tốc độ nhanh chóng. Con số trên gấp đôi tỷ lệ ở châu Á (8,3%) cũng như châu Mỹ Latinh và vùng Caribê (7,4%). Vì vậy, dự kiến đến năm 2030, hơn một nửa số dân bị đói kinh niên trên thế giới sẽ là người dân của “lục địa đen”.
Tại 13 quốc gia thuộc khu vực Trung và Nam Phi gồm: Angola, Cộng hòa Trung Phi, Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Eswatini, Lesotho, Madagascar, Malawi, Mozambique, Namibia, Cộng hòa Thống nhất Tanzania, Zambia, Zimbabwe, 40,2 triệu người đang trong cơn khủng hoảng lương thực giai đoạn 3 trở lên đã chiếm khoảng 26% tổng số người thiếu đói trên toàn thế giới. Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Lesotho và Zimbabwe đều ghi nhận số người khủng hoảng lương thực IPH 3 trở lên trong năm 2020 cao nhất kể từ năm 2016 đến nay. Trong đó, Cộng hòa Dân chủ Congo chiếm tới 54% trên tổng số 40,2 triệu người khủng hoảng lương thực từ IPH 3 với 21,8 triệu người.
Ở Đông Phi, 75% trên tổng số 33 triệu dân của khu vực này ở trong tình trạng khủng hoảng IPC Phase 3 trở lên, hơn 9,5 triệu người trong khu vực phải di cư, xin tị nạn; 3,5 triệu trẻ em dưới 5 tuổi ở 8 quốc gia châu Phi thuộc Tổ chức Liên chính phủ về phát triển (IGAD) bị suy dinh dưỡng thấp còi, tập trung cao ở Ethiopia, Sudan, Nam Sudan và Somalia. Trong khi đó ở Tây Phi, các cuộc khủng hoảng lương thực lớn xảy ra ngày càng trầm trọng, đặc biệt là ở khu vực Trung tâm Sahel, lưu vực Hồ Chad và Cameroon. Số người trong tình trạng khủng hoảng lương thực từ mức IPC Phase 3 trở lên của 16 quốc gia khu vực này đã tăng gấp đôi từ 12,7 triệu người năm 2019 lên 24,5 triệu người năm 2020. Tính đến tháng 7/2020, gần 5,4 trẻ em bị suy dinh dưỡng gầy còm tập trung nhiều ở Burkina Faso, Chad, Mali, Niger, Senegal và Mauritania. Dự báo năm 2021, số người bị khủng hoảng lương thực ở khu vực này sẽ tăng thêm 39% so với mức cao nhất của năm 2020.
Đáng chú ý, Burkina Faso và Nam Sudan là 2 quốc gia thuộc châu Phi nằm trong số 3 quốc gia trên thế giới có số người ở trong tình trạng mất an ninh đặc biệt nghiêm trọng (mức IPC Phrase 5) nhiều nhất, đòi hỏi sự can thiệp khẩn cấp để tránh nhiều trường hợp tử vong trên diện rộng và nguồn sinh kế bị sụp đổ hoàn toàn. FAO và WFP đều cho rằng, hơn 7 triệu người trên khắp Nam Sudan được dự báo sẽ rơi vào khủng hoảng hoặc trải qua mức độ mất an ninh lương thực nghiêm trọng hơn, tăng 700 nghìn người so với năm trước. Còn tại Burkina Faso, trước những bất ổn kinh tế- xã hội - chính trị, dự báo trong 2 tháng từ tháng 6-8/2021, khoảng 2,7 triệu người sẽ ở trong tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Đây là mức tăng rất đang báo động so với mức tăng 700 nghìn người của năm 2019.
Nạn đói ở châu Phi bao trùm cả tất cả các thành phần từ phụ nữ, đàn ông, người già, người lớn và đặc biệt là trẻ em khi có tới 90% trẻ em ở châu Phi không đáp ứng các tiêu chí cho tiêu chuẩn bữa ăn tối thiểu, thậm chí cứ 3 giây lại có 1 trẻ em châu Phi chết vì đói. Báo cáo Khủng hoảng Lương thực toàn cầu năm 2021 cũng cho biết, khoảng 8,5 triệu trẻ em dưới 5 tuổi tại khu vực SADC (gồm 16 nước miền Nam châu Phi) đang ở trong tình trạng suy dĩnh dưỡng thể thấp còi. Trong đó, có đến 90% số trẻ suy dinh dưỡng thể thấp còi tập trung tại 6 quốc gia là Angola, Cộng hòa Dân chủ Congo, Mozambique, Madagascar, Cộng hòa thống nhất của Tanzania và Zambia. Riêng Cộng hòa Dân chủ Congo có đến 3,3 triệu trẻ em suy dinh dưỡng thấp còi. Đến năm 2021, khoản 2,3 triệu trẻ trong số trên có thể rơi vào tình trạng suy kiệt nghiêm trọng và đe dọa đến sự sống.
Nạn đói ở châu Phi là kết quả được đưa đến từ một loạt các vấn đề khác nhau và một trong các vấn đề chính là do đói đi kèm với nghèo khi có tới 57% người dân châu Phi hạ Sahara và Nam Á sống dưới mức nghèo khổ, thiếu nguồn lực kinh tế. Họ không thể có được một thực đơn ăn uống lành mạnh bởi chi phí cho thực đơn này cao hơn rất nhiều so với mức 1,90 USD/ngày theo ngưỡng chuẩn nghèo của thế giới. Trong khi tình trạng lạm phát gia tăng ở lục địa đen khiến cho giá một ổ bánh mỳ có thể lên tới gần 1 USD/ổ. Nguồn thực phẩm chủ yếu được sử dụng giúp họ no bụng là ngũ cốc nhưng không phải lúc nào họ cũng có đủ ngũ cốc để dùng chứ chưa nói đến sự đa dạng về chế độ ăn.
Nguyên nhân và những nỗ lực cứu trợ
Các tổ chức phi chính phủ cũng cho rằng, nguyên nhân chính dẫn đến nạn đói đang hoành hành ngày càng khốc liệt ở châu Phi đó là do xung đột, chiến sự cùng với thời tiết khắc nghiệt, dịch bệnh ảnh hưởng đến mùa màng, giá lương thực liên tục leo thang, các cú sốc kinh tế bao gồm cả tác động của dịch đại dịch Covid-19 xảy ra trên toàn cầu trong khoảng 2 năm qua cùng các biện pháp được thực thi để ngăn chặn đại dịch đã góp phần làm gia tăng số lượng và mức độ các cuộc khủng hoảng lương thực tại châu Phi. Các cuộc xung đột vũ trang gần đây diễn ra tại Lybia, Nam Sudan, Ethiopia, Khu vực Sahel… đã làm tăng mạnh số người phải di cư do mất an toàn, phá hủy sinh kế cũng như làm gián đoạn các hoạt động nông nghiệp dẫn đến sự khan hiếm lương thực, thực phẩm và thu nhập giảm. Thêm vào đó, khi còn chưa vượt qua được biến cố từ trận hạn hán kinh hoàng năm 2019 ở Nam châu Phi thì nạn châu chấu năm 2020 đã tàn phá nhiều nơi ở Đông Phi, Nam Phi, khu vực Sừng châu Phi. Hậu quả do thiên tai đem lại đã tàn phá nhiều nền nông nghiệp bao gồm cả trồng trọt, chăn nuôi khiến khoản thu từ vụ mùa và chăn nuôi gia súc của khu vực vực này thiệt hại đến hàng tỷ USD, ảnh hưởng đến sinh kế của hàng triệu người. Ngoài ra, dù chịu ảnh hưởng muộn hơn nhưng châu Phi cũng không tránh khỏi chao đảo trước làn sóng dịch bệnh Covid-19 do nguồn lực chống dịch hạn chế trong khi cơn suy thoái kinh tế đang cập kề đe dọa. Việc đóng cửa biên giới, phong tỏa và giới nghiêm nhằm giảm sự lây lan của dịch bệnh đã, đang làm gián đoạn các chuỗi cung ứng trong lĩnh vực nông nghiệp, lương thực, thực phẩm vỗn dĩ đang ở trong tình trạng vô cùng khó khăn. Và khi bóng ma Covid-19 vẫn còn mang theo sức tàn phá nặng nề kinh tế - xã hội châu Phi thì đầu năm 2021, Trung Phi và Tây phi đã ghi nhận các ca bệnh Ebola với những dự báo về nguy cơ bùng dịch. Tất cả những yếu tố hội tụ với một châu lục có tới 60% lực lượng lao động trong lĩnh vực nông nghiệp đã làm lan rộng và trầm trọng hơn mức độ nghiêm trọng của nạn đói diễn ra tại đây.
Vì một thế giới hòa bình, phát triển bền vững, cộng đồng thế giới không hề thờ ơ mà trái lại đang rất nỗ lực chia sẻ, chung tay thực hiện các biện pháp mạnh mẽ nhằm tháo gỡ những khó khăn của người dân châu Phi, đặc biệt là cứu giúp hàng triệu sinh mạng khỏi nạn đói ở châu lục này. Cộng đồng quốc tế cùng Chính phủ các quốc gia, nhất là các quốc gia kém phát triển cần thực hiện chính sách trợ cấp xã hội, phân phối lương thực để đảm bảo đời sống của người dân, khuyến khích đầu tư cho sản xuất nông nghiệp và chế biến nông sản, song song với đẩy mạnh các sáng kiến trợ giúp xã hội, cứu trợ lương thực và thực phẩm, duy trì chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu được thông suốt. Châu Phi cũng mong muốn các đối tác xóa bỏ một phần các khoản nợ, hoặc chuyển thành các khoản vay dài hạn với lãi suất thấp, nhằm hỗ trợ “lục địa đen” ngăn chặn nguy cơ suy thoái kinh tế và đẩy lùi nạn đói.
Trong nhiều năm, các thể chế tài chính quốc tế trong đó có Ngân hàng thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đã chi hàng tỷ USD để hỗ trợ các quốc gia nghèo ở châu Phi. Gần đây, Tổ chức Lương thực thế giới (FAO) đã thành lập lực lượng đặc nhiệm để chống lại hậu quả tiêu cực của dịch bệnh Covid-19 đối với an ninh lương thực và dinh dưỡng của châu Phi. Lực lượng này bao gồm sự chung sức của rất nhiều tổ chức, liên minh lớn của thế giới như: Liên minh châu Âu (EU), Ngân hàng phát triển châu Phi (ADB), Ngân hàng thế giới (WB), Quỹ phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD), Chương trình lương thực thế giới (WEP) và Cơ quan phát triển Liên minh châu Phi (AUDA-NEPAD). Lực lượng này sẽ cung cấp sự hỗ trợ cho bất kỳ điểm nóng an ninh lương thực mới nào do dịch bệnh gây ra, đặc biệt tập trung vào các nước phải đối mặt với các mối đe dọa đa chiều.
Với những nghiên cứu về sự bù đắp lượng thức ăn dư thừa trên thế giới, FAO nhận định sự chuyển hướng tới chế độ ăn uống lành mạnh trên bình diện toàn cầu sẽ giúp thế giới không quay trở lại tình trạng đói nghèo đồng thời tiết kiệm được khoản chi phí rất lớn. Đầu tháng 3/2021, FAO và WEP đã kêu gọi 5,5 tỷ USD để mở rộng quy mô các hành động và ngăn chặn nạn đói thông qua sự kết hợp của viện trợ lương thực, can thiệp tiền mặt và hỗ trợ thực phẩm cho các quốc gia đang chịu nạn đói nghiêm trọng, đặc biệt là tại châu Phi. Tại hội nghị trực tuyến “Đối thoại cấp cao về lương thực châu Phi” diễn ra đầu tháng 5/2021 do ADB, IFAD, Diễn đàn Nghiên cứu nông nghiệp châu Phi (FARA) và Nhóm tư vấn nghiên cứu nông nghiệp quốc tế (CGIAR) tổ chức, các đối tác phát triển và ngân hàng đã cam kết tài trợ 17 tỷ USD để giải quyết nạn đói ngày càng tăng và an ninh lương thực ở châu Phi một cách bền vững. Nằm trong gói cứu trợ kể trên, ADB cam kết tài trợ 10,4 tỷ USD trong 5 năm để tăng cường chuỗi giá trị nông nghiệp và sản xuất lương thực ở châu Phi. Trong đó 1,6 tỷ USD được phân bổ để hỗ trợ 10 sản phẩm nông nghiệp chiến lược; 8,83 tỷ USD được phân bổ cho xây dựng các lĩnh vực bền vững cho các sản phẩm tương tự. IFAD cũng cam kết sẽ cung cấp 1,5 tỷ USD để hỗ trợ các nỗ lực quốc gia nhằm chuyển nối hệ thống lương thực và nông nghiệp châu Phi trong 3 năm tới. Ngân hàng Phát triển kinh tế Arab cam kết đầu tư 1,5 tỷ USD vào nông nghiệp trong giai đoạn 2020-2024. Nhóm Ngân hàng Phát triển Hồi giáo cũng hứa tài trợ 3,5 tỷ USD trong 3 năm tới. Và Quỹ Bill&Melinda Gates cũng cam kết hỗ trợ 652 triệu USD với vai trò là một phần của liên minh các đối tác phát triển./.
Ở Đông Phi, 75% trên tổng số 33 triệu dân của khu vực này ở trong tình trạng khủng hoảng IPC Phase 3 trở lên, hơn 9,5 triệu người trong khu vực phải di cư, xin tị nạn; 3,5 triệu trẻ em dưới 5 tuổi ở 8 quốc gia châu Phi thuộc Tổ chức Liên chính phủ về phát triển (IGAD) bị suy dinh dưỡng thấp còi, tập trung cao ở Ethiopia, Sudan, Nam Sudan và Somalia. Trong khi đó ở Tây Phi, các cuộc khủng hoảng lương thực lớn xảy ra ngày càng trầm trọng, đặc biệt là ở khu vực Trung tâm Sahel, lưu vực Hồ Chad và Cameroon. Số người trong tình trạng khủng hoảng lương thực từ mức IPC Phase 3 trở lên của 16 quốc gia khu vực này đã tăng gấp đôi từ 12,7 triệu người năm 2019 lên 24,5 triệu người năm 2020. Tính đến tháng 7/2020, gần 5,4 trẻ em bị suy dinh dưỡng gầy còm tập trung nhiều ở Burkina Faso, Chad, Mali, Niger, Senegal và Mauritania. Dự báo năm 2021, số người bị khủng hoảng lương thực ở khu vực này sẽ tăng thêm 39% so với mức cao nhất của năm 2020.
Đáng chú ý, Burkina Faso và Nam Sudan là 2 quốc gia thuộc châu Phi nằm trong số 3 quốc gia trên thế giới có số người ở trong tình trạng mất an ninh đặc biệt nghiêm trọng (mức IPC Phrase 5) nhiều nhất, đòi hỏi sự can thiệp khẩn cấp để tránh nhiều trường hợp tử vong trên diện rộng và nguồn sinh kế bị sụp đổ hoàn toàn. FAO và WFP đều cho rằng, hơn 7 triệu người trên khắp Nam Sudan được dự báo sẽ rơi vào khủng hoảng hoặc trải qua mức độ mất an ninh lương thực nghiêm trọng hơn, tăng 700 nghìn người so với năm trước. Còn tại Burkina Faso, trước những bất ổn kinh tế- xã hội - chính trị, dự báo trong 2 tháng từ tháng 6-8/2021, khoảng 2,7 triệu người sẽ ở trong tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Đây là mức tăng rất đang báo động so với mức tăng 700 nghìn người của năm 2019.
Nạn đói ở châu Phi bao trùm cả tất cả các thành phần từ phụ nữ, đàn ông, người già, người lớn và đặc biệt là trẻ em khi có tới 90% trẻ em ở châu Phi không đáp ứng các tiêu chí cho tiêu chuẩn bữa ăn tối thiểu, thậm chí cứ 3 giây lại có 1 trẻ em châu Phi chết vì đói. Báo cáo Khủng hoảng Lương thực toàn cầu năm 2021 cũng cho biết, khoảng 8,5 triệu trẻ em dưới 5 tuổi tại khu vực SADC (gồm 16 nước miền Nam châu Phi) đang ở trong tình trạng suy dĩnh dưỡng thể thấp còi. Trong đó, có đến 90% số trẻ suy dinh dưỡng thể thấp còi tập trung tại 6 quốc gia là Angola, Cộng hòa Dân chủ Congo, Mozambique, Madagascar, Cộng hòa thống nhất của Tanzania và Zambia. Riêng Cộng hòa Dân chủ Congo có đến 3,3 triệu trẻ em suy dinh dưỡng thấp còi. Đến năm 2021, khoản 2,3 triệu trẻ trong số trên có thể rơi vào tình trạng suy kiệt nghiêm trọng và đe dọa đến sự sống.
Nạn đói ở châu Phi là kết quả được đưa đến từ một loạt các vấn đề khác nhau và một trong các vấn đề chính là do đói đi kèm với nghèo khi có tới 57% người dân châu Phi hạ Sahara và Nam Á sống dưới mức nghèo khổ, thiếu nguồn lực kinh tế. Họ không thể có được một thực đơn ăn uống lành mạnh bởi chi phí cho thực đơn này cao hơn rất nhiều so với mức 1,90 USD/ngày theo ngưỡng chuẩn nghèo của thế giới. Trong khi tình trạng lạm phát gia tăng ở lục địa đen khiến cho giá một ổ bánh mỳ có thể lên tới gần 1 USD/ổ. Nguồn thực phẩm chủ yếu được sử dụng giúp họ no bụng là ngũ cốc nhưng không phải lúc nào họ cũng có đủ ngũ cốc để dùng chứ chưa nói đến sự đa dạng về chế độ ăn.
Nguyên nhân và những nỗ lực cứu trợ
Các tổ chức phi chính phủ cũng cho rằng, nguyên nhân chính dẫn đến nạn đói đang hoành hành ngày càng khốc liệt ở châu Phi đó là do xung đột, chiến sự cùng với thời tiết khắc nghiệt, dịch bệnh ảnh hưởng đến mùa màng, giá lương thực liên tục leo thang, các cú sốc kinh tế bao gồm cả tác động của dịch đại dịch Covid-19 xảy ra trên toàn cầu trong khoảng 2 năm qua cùng các biện pháp được thực thi để ngăn chặn đại dịch đã góp phần làm gia tăng số lượng và mức độ các cuộc khủng hoảng lương thực tại châu Phi. Các cuộc xung đột vũ trang gần đây diễn ra tại Lybia, Nam Sudan, Ethiopia, Khu vực Sahel… đã làm tăng mạnh số người phải di cư do mất an toàn, phá hủy sinh kế cũng như làm gián đoạn các hoạt động nông nghiệp dẫn đến sự khan hiếm lương thực, thực phẩm và thu nhập giảm. Thêm vào đó, khi còn chưa vượt qua được biến cố từ trận hạn hán kinh hoàng năm 2019 ở Nam châu Phi thì nạn châu chấu năm 2020 đã tàn phá nhiều nơi ở Đông Phi, Nam Phi, khu vực Sừng châu Phi. Hậu quả do thiên tai đem lại đã tàn phá nhiều nền nông nghiệp bao gồm cả trồng trọt, chăn nuôi khiến khoản thu từ vụ mùa và chăn nuôi gia súc của khu vực vực này thiệt hại đến hàng tỷ USD, ảnh hưởng đến sinh kế của hàng triệu người. Ngoài ra, dù chịu ảnh hưởng muộn hơn nhưng châu Phi cũng không tránh khỏi chao đảo trước làn sóng dịch bệnh Covid-19 do nguồn lực chống dịch hạn chế trong khi cơn suy thoái kinh tế đang cập kề đe dọa. Việc đóng cửa biên giới, phong tỏa và giới nghiêm nhằm giảm sự lây lan của dịch bệnh đã, đang làm gián đoạn các chuỗi cung ứng trong lĩnh vực nông nghiệp, lương thực, thực phẩm vỗn dĩ đang ở trong tình trạng vô cùng khó khăn. Và khi bóng ma Covid-19 vẫn còn mang theo sức tàn phá nặng nề kinh tế - xã hội châu Phi thì đầu năm 2021, Trung Phi và Tây phi đã ghi nhận các ca bệnh Ebola với những dự báo về nguy cơ bùng dịch. Tất cả những yếu tố hội tụ với một châu lục có tới 60% lực lượng lao động trong lĩnh vực nông nghiệp đã làm lan rộng và trầm trọng hơn mức độ nghiêm trọng của nạn đói diễn ra tại đây.
Vì một thế giới hòa bình, phát triển bền vững, cộng đồng thế giới không hề thờ ơ mà trái lại đang rất nỗ lực chia sẻ, chung tay thực hiện các biện pháp mạnh mẽ nhằm tháo gỡ những khó khăn của người dân châu Phi, đặc biệt là cứu giúp hàng triệu sinh mạng khỏi nạn đói ở châu lục này. Cộng đồng quốc tế cùng Chính phủ các quốc gia, nhất là các quốc gia kém phát triển cần thực hiện chính sách trợ cấp xã hội, phân phối lương thực để đảm bảo đời sống của người dân, khuyến khích đầu tư cho sản xuất nông nghiệp và chế biến nông sản, song song với đẩy mạnh các sáng kiến trợ giúp xã hội, cứu trợ lương thực và thực phẩm, duy trì chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu được thông suốt. Châu Phi cũng mong muốn các đối tác xóa bỏ một phần các khoản nợ, hoặc chuyển thành các khoản vay dài hạn với lãi suất thấp, nhằm hỗ trợ “lục địa đen” ngăn chặn nguy cơ suy thoái kinh tế và đẩy lùi nạn đói.
Trong nhiều năm, các thể chế tài chính quốc tế trong đó có Ngân hàng thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đã chi hàng tỷ USD để hỗ trợ các quốc gia nghèo ở châu Phi. Gần đây, Tổ chức Lương thực thế giới (FAO) đã thành lập lực lượng đặc nhiệm để chống lại hậu quả tiêu cực của dịch bệnh Covid-19 đối với an ninh lương thực và dinh dưỡng của châu Phi. Lực lượng này bao gồm sự chung sức của rất nhiều tổ chức, liên minh lớn của thế giới như: Liên minh châu Âu (EU), Ngân hàng phát triển châu Phi (ADB), Ngân hàng thế giới (WB), Quỹ phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD), Chương trình lương thực thế giới (WEP) và Cơ quan phát triển Liên minh châu Phi (AUDA-NEPAD). Lực lượng này sẽ cung cấp sự hỗ trợ cho bất kỳ điểm nóng an ninh lương thực mới nào do dịch bệnh gây ra, đặc biệt tập trung vào các nước phải đối mặt với các mối đe dọa đa chiều.
Với những nghiên cứu về sự bù đắp lượng thức ăn dư thừa trên thế giới, FAO nhận định sự chuyển hướng tới chế độ ăn uống lành mạnh trên bình diện toàn cầu sẽ giúp thế giới không quay trở lại tình trạng đói nghèo đồng thời tiết kiệm được khoản chi phí rất lớn. Đầu tháng 3/2021, FAO và WEP đã kêu gọi 5,5 tỷ USD để mở rộng quy mô các hành động và ngăn chặn nạn đói thông qua sự kết hợp của viện trợ lương thực, can thiệp tiền mặt và hỗ trợ thực phẩm cho các quốc gia đang chịu nạn đói nghiêm trọng, đặc biệt là tại châu Phi. Tại hội nghị trực tuyến “Đối thoại cấp cao về lương thực châu Phi” diễn ra đầu tháng 5/2021 do ADB, IFAD, Diễn đàn Nghiên cứu nông nghiệp châu Phi (FARA) và Nhóm tư vấn nghiên cứu nông nghiệp quốc tế (CGIAR) tổ chức, các đối tác phát triển và ngân hàng đã cam kết tài trợ 17 tỷ USD để giải quyết nạn đói ngày càng tăng và an ninh lương thực ở châu Phi một cách bền vững. Nằm trong gói cứu trợ kể trên, ADB cam kết tài trợ 10,4 tỷ USD trong 5 năm để tăng cường chuỗi giá trị nông nghiệp và sản xuất lương thực ở châu Phi. Trong đó 1,6 tỷ USD được phân bổ để hỗ trợ 10 sản phẩm nông nghiệp chiến lược; 8,83 tỷ USD được phân bổ cho xây dựng các lĩnh vực bền vững cho các sản phẩm tương tự. IFAD cũng cam kết sẽ cung cấp 1,5 tỷ USD để hỗ trợ các nỗ lực quốc gia nhằm chuyển nối hệ thống lương thực và nông nghiệp châu Phi trong 3 năm tới. Ngân hàng Phát triển kinh tế Arab cam kết đầu tư 1,5 tỷ USD vào nông nghiệp trong giai đoạn 2020-2024. Nhóm Ngân hàng Phát triển Hồi giáo cũng hứa tài trợ 3,5 tỷ USD trong 3 năm tới. Và Quỹ Bill&Melinda Gates cũng cam kết hỗ trợ 652 triệu USD với vai trò là một phần của liên minh các đối tác phát triển./.
Duy Hưng
1000